शेततळ्यासाठी योग्य जागा कशी निवडावी? जाणून घ्या सविस्तर

शेततळ्यासाठी योग्य जागा कशी निवडावी? जाणून घ्या सविस्तर

 

शेतीसाठी पाणी साठवण्याचा एक प्रभावी उपाय म्हणजे शेततळे (Shet Tale). हे पाणी साठवण्याचे साधन केवळ सिंचनासाठी उपयुक्त नसून, दुष्काळी परिस्थितीत देखील उपयुक्त ठरते. मात्र शेततळ्याचे फायदे मिळवण्यासाठी सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे योग्य जागेची निवड. चुकीच्या जागी शेततळे बांधल्यास पाणीसाठा कमी होऊ शकतो, खर्च वाढतो आणि देखभालही कठीण होते.

या ब्लॉगमध्ये आपण शेततळ्यासाठी जागा निवडताना कोणते निकष लक्षात घ्यावेत, यावर सविस्तर माहिती घेणार आहोत.

 

✅ शेततळ्यासाठी जागा निवडताना लक्षात ठेवण्यासारख्या गोष्टी:
1. जमीन, पीक आणि पावसाचे मूल्यमापन
शेतकऱ्याची जमीन धारण क्षमता, पिकांचे प्रकार, सिंचनाची गरज, तसेच त्या भागात पडणारा सरासरी पाऊस, जमिनीचा प्रकार आणि खोली यांचा अभ्यास आधी करून घ्यावा. हे घटक शेततळ्याचे आकारमान आणि प्रकार ठरवण्यासाठी उपयुक्त ठरतात.

 

2. नैसर्गिक खड्ड्यांचा वापर करा
शेततळे तयार करताना अशा ठिकाणी जागा निवडावी जिथे नैसर्गिक उतार किंवा खड्डा आहे. यामुळे खोदकाम कमी होईल, खर्चही कमी होईल आणि जास्त पाणीसाठा करता येईल.

 

3. धारणक्षेत्राचा विचार
शेततळ्यासाठी निवडलेल्या जागेभोवती पुरेसा खुला परिसर असावा जेणेकरून पावसाचे किंवा ओढ्याचे पाणी शेततळ्यात साठवता येईल. हे धारणक्षेत्र मोठे असेल तर पाणीसाठा चांगल्या प्रकारे होतो.

 

4. सांडवा (Overflow) व्यवस्था आवश्यक
शेततळ्यात पाण्याची पातळी वाढल्यावर जास्तीचे पाणी वाहून नेण्यासाठी सांडवा असणे अत्यावश्यक आहे. हे पाणी जमिनीची धूप न करता सुरक्षितरित्या बाहेर जावे, याची काळजी घ्यावी.

 

5. बाष्पीभवन कमी करण्यासाठी झाडे लावा
पाण्याचे बाष्पीभवन कमी व्हावे यासाठी शेततळ्याच्या आजूबाजूला सुबाभूळ, रेन ट्री, कडुनिंब यांसारखी झाडे लावावीत. यामुळे थंडीचा सावलीचा परिणाम होऊन बाष्पीभवन कमी होते.

 

6. गाळ नियंत्रणासाठी पाणी प्रवेशद्वार
शेततळ्यात येणाऱ्या पाण्यासाठी एक पद्धतशीर प्रवेशद्वार असावे, जेणेकरून गाळ (मातीचा चिखल) शेततळ्यात कमी प्रमाणात येईल. गाळ चाळण संयंत्र वापरल्यास शेततळ्याची स्वच्छता टिकवता येते.

 

7. जमिनीचा प्रकार आणि अस्तरीकरण
जर निवडलेली जागा रेताड किंवा मुरमाड असेल, तर अस्तरीकरण (lining) आवश्यक ठरते. प्लास्टिक किंवा सिमेंट अस्तरीकरण केल्यास पाण्याचा झिरपणारा अपव्यय थांबतो.

 

शेततळ्यासाठी जागा निवडणे हा फारच महत्त्वाचा टप्पा आहे. जर ही निवड शास्त्रशुद्ध पद्धतीने केली, तर शेततळ्याचा उपयोग दीर्घकाळ करता येतो आणि शेतीला मोठा फायदा होतो. योग्य नियोजन आणि जागेची निवड केल्यास पाणीसाठा जास्त, खर्च कमी आणि शेतीचा उत्पादन वाढवणे शक्य होते.

 

हे पण वाचा : पावसाळ्यापूर्वी नांगरणी का आवश्यक? न केल्यास होणारे तोटे!